SCADA (supervisory control and data acquisition, Türkçesiyle denetleyici kontrol ve veri toplama), sahadaki ekipmandan ölçümleri toplayan, bunları canlı proses ekranlarında gösteren, alarm üreten ve operatörün komut göndermesini sağlayan yazılımdır. Prosesi saniye saniye yöneten yerel kontrolörlerin bir üst katmanında çalışır. Yeni SCADA platformları, her iş istasyonuna kurulan masaüstü istemciler yerine web tarayıcısında çalışır.
SCADA sistemi ne işe yarar?
Her SCADA sistemi dört iş yapar:
- Veri toplar: seviye, basınç, debi, pompa ve vana durumları.
- Prosesi gösterir: mimik de denen proses ekranlarında semboller canlı değerleri ve durumları gösterir.
- Alarm üretir: bir değer sınırın dışına çıktığında ilgili kişilere haber verir.
- Komut gönderir: mühendislerin belirlediği sınırlar içinde pompa çalıştırır, vana açar ya da set değerini değiştirir.
SCADA ile PLC aynı şey mi?
Hayır. Sahadaki PLC (programlanabilir lojik kontrolör) fiziksel prosesi kontrol eder; SCADA ise birçok kontrolörden veri toplayıp bunu kontrol merkezindeki insanlara gösterir. ABD’nin operasyonel teknoloji güvenliği kılavuzu NIST SP 800-82 Rev. 3 de bu ayrımı aynı şekilde yapar.
“Denetleyici” sözcüğü bunu anlatır. SCADA ekranı kararsa bile sahadaki kontrolörler yerel prosesi yönetmeye devam eder.
SCADA eskiden nasıl kurulurdu?
Klasik SCADA denince kontrol odasında bir sunucu, masaüstü istemcisi kurulu iş istasyonları ve aracı iyi bilen bir mühendisin bakımını yaptığı bir proje dosyası akla gelirdi. Bu model çalışır ve birçok tesis hâlâ bunu kullanır, ancak maliyeti zamanla artar:
| Masaüstü SCADA | Tarayıcı tabanlı SCADA | |
|---|---|---|
| İstemci yazılımı | Her iş istasyonuna kurulur ve güncellenir | Kurulacak bir şey yoktur |
| Gece nöbetinde erişim | Çoğunlukla uzak masaüstü oturumu | Tarayıcıdan oturum açma |
| Sahalar arası ekranlar | Her sahanın kendi projesi; aynı pompa iki yerde farklı görünür | Bütün sahalar için tek sembol kütüphanesi |
| Veri | Raporlar kendi kopyalarını tutar | Ekranlar, panolar ve alarmlar aynı ölçümleri okur |
SCADA neden tarayıcıya taşındı?
Tarayıcı tabanlı SCADA’yı üç gelişme mümkün kıldı. Günümüz tarayıcıları vektör grafikleri ve 3B sahneleri eklentiye gerek kalmadan çizer.
Cihazlar artık verilerini merkezi bir platforma MQTT (Message Queuing Telemetry Transport), LoRaWAN telsiz ağı ya da HTTP üzerinden gönderebiliyor (bkz. endüstriyel cihazlar için MQTT kılavuzu). İnternete çıkamayan cihazların verisini sahadaki bir ağ geçidi toplar ve tek bir kanaldan yukarı iletir.
Ekranlar, alarmlar ve cihaz verileri tek platformda olunca yeni bir saha boş bir proje yerine hazır bir şablonla başlar.
Tarayıcı tabanlı SCADA seçerken nelere bakılmalı?
İyi bir masaüstü sistemdeki güvenceleri burada da arayın:
- Semboller tek bir üsluba uyuyor ve durumu gösteriyor mu? Çalışırken dönen bir pompa, kutu içindeki bir sayıdan daha hızlı okunur.
- Komutlar denetim altında mı? Kim, hangi cihaza komut gönderebiliyor ve her komut kayda geçiyor mu?
- Alarmlar nasıl yönetiliyor? Önem derecesi, onay ve yükseltme olmalı (bkz. görmezden gelinmeyen alarm kuralları).
- Veriler nasıl ve nerede ayrı tutuluyor? Müşteriler arasındaki ayrımı veritabanı sağlamalı ve verinin hangi bölgede durduğunu bilmelisiniz.
Hermetry SCADA’yı tarayıcıda nasıl çalıştırıyor?
Hermetry, saha cihazlarını canlı panolara, kurallara ve uyarılara bağlar: IoT telemetrisi ve SCADA tek platformda. Ekranlar tarayıcıda, 769 sembollük bir kütüphaneden çizilir: 116 sembollük temel küme ve ayrı satılan 13 endüstri kütüphanesi. Bir çizimde en fazla 200 sembol bulunur ve çizim tek tıkla 3B görünüme dönüşür.
Sembollerden gönderilen komutlar her zaman onay ister ve denetim günlüğüne yazılır; kritik komutlar panolarda reddedilir (bkz. SCADA sembollerinde komutlar). Veritabanındaki satır düzeyinde güvenlik her kuruluşun verisini ayrı tutar; her kuruluşun tek bir ana bölgesi vardır: AB, ABD ya da Türkiye.
Masaüstü SCADA’dan tarayıcıya nasıl geçilir?
Tek bir saha ya da tek bir hatla başlayın. Hermetry’de adımlar şöyle:
- O sahadan birkaç cihaz bağlayın.
- IoT menüsünde Proses Şemaları’nı açın, Yeni şema’yı seçin ve ekranı çizin.
- Cihazın Görünümler sekmesinde çizimi seçin ve her sembolü cihazın bir değerine bağlayın.
- Önemli alarmları kurun ve sonucu operatörlerin bugün kullandığı ekranlarla karşılaştırın.
SCADA modülü IoT eklentisinin parçasıdır; neler çizebildiğini Hermetry SCADA sayfasında görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
SCADA ile HMI arasındaki fark nedir?
HMI (insan-makine arayüzü), bir makinenin ya da proses ünitesinin üzerindeki veya yanındaki operatör ekranıdır. SCADA da HMI ekranları kullanır, ama bunlara birçok makine ya da saha genelinde veri toplama, geçmiş kayıtları ve alarmları ekler.
Tarayıcı tabanlı SCADA güvenli mi?
Tarayıcı tabanlı SCADA, sahip olduğu kontroller kadar güvenlidir: şifreli bağlantılar, iki adımlı doğrulama, her komutta yetki denetimi ve denetim günlüğü. Hermetry’de dördü de vardır; cihaz trafiği varsayılan olarak TLS ile şifrelenir, ayrıca geçiş anahtarları ve tek oturum açma (SSO) desteklenir.
Tarayıcı tabanlı SCADA internet bağlantısı olmadan çalışır mı?
Bulutta barındırılan bir platform canlı veriyi göstermek için bağlantıya ihtiyaç duyar, ancak sahadaki kontrolörler bağlantı olmadan da çalışmaya devam eder. Çevrim dışı kalması gereken sahalar Hermetry’yi kendi sunucularında, internete kapalı ağlar için çevrim dışı lisans dosyalarıyla çalıştırabilir.

